۲۰ بازی برای تقویت مهارتهای حرکتی ظریف کودکان در خانه
۲۰ بازی برای تقویت مهارتهای حرکتی ظریف کودکان در خانه
آیا فرزندتان هنگام گرفتن مداد زود خسته میشود؟ بستن دکمه لباس برایش دشوار است؟ از نقاشی و نوشتن فرار میکند یا در استفاده از قیچی مشکل دارد؟
این مشکلات گاهی میتوانند با ضعف در مهارتهای حرکتی ظریف مرتبط باشند؛ مهارتهایی که به کودک اجازه میدهند حرکات کوچک و دقیق دست و انگشتان را کنترل کند.
خبر خوب این است که برای تقویت این تواناییها همیشه لازم نیست کودک ساعتها تمرین نوشتن انجام دهد. بسیاری از مهارتهای موردنیاز برای نوشتن، استقلال فردی و فعالیتهای مدرسه را میتوان از طریق بازیهای ساده و جذاب تقویت کرد.
در این مقاله ۲۰ بازی کاربردی را معرفی میکنیم که والدین میتوانند با وسایل ساده در خانه انجام دهند. همچنین توضیح میدهیم هر بازی دقیقاً چه مهارتی را تقویت میکند و هنگام انجام آن باید به چه نکاتی توجه کنید.
اگر ابتدا میخواهید با مفهوم این مهارتها و نشانههای ضعف آنها آشنا شوید، مقاله «تقویت مهارتهای حرکتی ظریف در کودکان با بازی؛ راهنمای کامل والدین» را مطالعه کنید.
چرا بازی برای تقویت مهارتهای حرکتی ظریف مؤثر است؟
کودکان بیشتر مهارتهای خود را از طریق تجربه و بازی یاد میگیرند.
وقتی کودک خمیر را فشار میدهد، مهرهای را داخل نخ میکند یا با انبرک یک شیء کوچک را جابهجا میکند، در ظاهر فقط مشغول بازی است؛ اما همزمان عضلات کوچک دست و انگشتان خود را تمرین میدهد.
بازیهای مناسب میتوانند به تقویت موارد زیر کمک کنند:
قدرت عضلات دست و انگشتان
هماهنگی چشم و دست
کنترل حرکات دقیق
استفاده هماهنگ از دو دست
توجه و تمرکز
برنامهریزی حرکتی
آمادگی برای گرفتن مداد و نوشتن
استقلال در فعالیتهای روزمره
نکته مهم این است که بازی باید متناسب با سن و توانایی کودک انتخاب شود. فعالیتی که بیش از حد سخت باشد ممکن است کودک را ناامید کند و فعالیت بسیار آسان نیز فرصت کافی برای یادگیری ایجاد نمیکند.
۱. بازی با خمیر بازی
خمیر بازی یکی از سادهترین و مفیدترین وسایل برای تقویت عضلات کوچک دست است.
از کودک بخواهید:
خمیر را فشار دهد.
آن را بین کف دستها گرد کند.
با انگشتان خمیر را نیشگون بگیرد.
مارهای باریک درست کند.
توپهای کوچک بسازد.
شکل حیوانات یا حروف ساده ایجاد کند.
این بازی چه مهارتهایی را تقویت میکند؟
قدرت انگشتان، کنترل حرکات دست، هماهنگی دو دست و آمادگی برای گرفتن مداد.
برای جذابتر شدن بازی میتوانید اشیای کوچک و ایمن را داخل خمیر پنهان کنید و از کودک بخواهید با انگشتان خود آنها را پیدا کند.
۲. نخ کردن مهرهها
چند مهره درشت و یک بند نسبتاً ضخیم در اختیار کودک قرار دهید و از او بخواهید مهرهها را یکییکی نخ کند.
برای کودکان بزرگتر میتوانید مهرههای کوچکتر انتخاب کنید یا از آنها بخواهید الگوی مشخصی را دنبال کنند.
مثلاً:
قرمز – آبی – قرمز – آبی
مهارتهای هدف
هماهنگی چشم و دست
دقت دیداری
کنترل انگشتان
تمرکز
استفاده هماهنگ از دو دست
اگر فرزندتان در فعالیتهایی که نیاز به هماهنگی بین دیدن و حرکت دست دارند مشکل دارد، مقاله «چگونه کاردرمانی میتواند به بهبود هماهنگی چشم و دست در کودکان کمک کند؟» نیز میتواند برای شما مفید باشد.
۳. بازی با گیره لباس
چند گیره لباس و یک ظرف پلاستیکی یا مقوایی آماده کنید.
از کودک بخواهید گیرهها را دور لبه ظرف وصل کند و سپس آنها را جدا کند.
میتوانید بازی را جذابتر کنید؛ مثلاً روی یک مقوای گرد صورت خورشید بکشید و از کودک بخواهید گیرهها را مانند پرتوهای خورشید دور آن قرار دهد.
این فعالیت چه فایدهای دارد؟
باز و بسته کردن گیره به تقویت عضلات شست، اشاره و انگشت میانی کمک میکند؛ همان انگشتانی که در کنترل مداد نقش مهمی دارند.
۴. جابهجایی اشیا با انبرک
چند توپک پارچهای، پومپوم یا وسیله کوچک و ایمن را داخل یک ظرف قرار دهید.
از کودک بخواهید با یک انبرک مناسب آنها را بردارد و در ظرف دیگری قرار دهد.
برای جذابتر شدن فعالیت میتوانید ظرفها را بر اساس رنگ دستهبندی کنید.
مثلاً:
توپهای قرمز در ظرف قرمز و توپهای زرد در ظرف زرد.
مهارتهای هدف
قدرت انگشتان، کنترل حرکات ظریف، هماهنگی چشم و دست، توجه و دستهبندی دیداری.
۵. بازی با لگو و قطعات ساختنی
لگو یکی از بهترین بازیها برای رشد همزمان مهارتهای حرکتی و شناختی است.
اتصال و جدا کردن قطعات کوچک نیازمند کنترل دقیق انگشتان است.
میتوانید از کودک بخواهید:
یک برج بسازد.
خانه طراحی کند.
مدل شما را تقلید کند.
با تعداد مشخصی قطعه یک شکل بسازد.
این فعالیت علاوه بر مهارتهای حرکتی ظریف، حل مسئله، خلاقیت و برنامهریزی حرکتی را نیز تقویت میکند.
۶. بریدن کاغذ با قیچی
استفاده از قیچی کودک مهارتی بسیار مهم برای سنین پیشدبستانی است.
ابتدا خطوط ساده روی کاغذ بکشید و از کودک بخواهید روی آنها برش بزند.
ترتیب مناسب میتواند چنین باشد:
خط صاف ← خط منحنی ← شکلهای ساده ← تصاویر پیچیدهتر
نکته مهم
حتماً از قیچی مخصوص کودک و متناسب با سن او استفاده کنید و فعالیت تحت نظارت بزرگسال انجام شود.
کار با قیچی به هماهنگی دو دست، قدرت انگشتان و کنترل حرکتی کمک میکند.
۷. مچاله کردن کاغذ
یک فعالیت بسیار ساده که به وسیله خاصی نیاز ندارد.
چند تکه کاغذ به کودک بدهید و از او بخواهید فقط با یک دست آنها را مچاله کرده و توپهای کاغذی بسازد.
سپس میتوانید یک سبد قرار دهید و بازی پرتاب توپ راه بیندازید.
این فعالیت ساده عضلات کف دست و انگشتان را درگیر میکند.
۸. بازی با پیچ و مهره
پیچ و مهرههای پلاستیکی مخصوص کودکان ابزار بسیار خوبی برای تمرین حرکات چرخشی دست هستند.
باز و بسته کردن آنها به تقویت:
هماهنگی دو دست
کنترل مچ
قدرت انگشتان
برنامهریزی حرکتی
کمک میکند.
این حرکات در بسیاری از فعالیتهای روزمره مانند باز کردن در بطری یا استفاده از برخی وسایل نیز کاربرد دارند.
۹. بازی با قطرهچکان
چند ظرف کوچک آب آماده کنید. در صورت تمایل میتوانید آبها را با رنگ خوراکی رنگی کنید.
از کودک بخواهید با قطرهچکان آب را از یک ظرف برداشته و به ظرف دیگری منتقل کند.
فشار دادن قطرهچکان تمرین خوبی برای عضلات انگشتان است.
برای کودکان بزرگتر میتوانید از آنها بخواهید رنگها را ترکیب کنند و رنگ جدید بسازند.
۱۰. پیدا کردن گنج داخل ظرف حبوبات
یک ظرف بزرگ را با برنج، ماکارونی خشک یا مواد مشابه پر کنید و چند شیء نسبتاً درشت و ایمن داخل آن پنهان کنید.
از کودک بخواهید «گنجها» را پیدا کند.
این بازی علاوه بر حرکات ظریف، تجربههای لمسی و جستوجوی دیداری را نیز درگیر میکند.
برای کودکان کوچک، انتخاب وسایل باید کاملاً متناسب با سن باشد و بازی به دلیل خطر بلعیدن اجسام کوچک حتماً تحت نظارت مستقیم بزرگسال انجام شود.
۱۱. نقاشی با انگشت
لازم نیست همه فعالیتهای آمادگی نوشتن با مداد انجام شوند.
رنگ انگشتی میتواند فرصتی جذاب برای حرکت دادن مستقل انگشتان ایجاد کند.
از کودک بخواهید:
نقطه ایجاد کند.
خط بکشد.
دایره رسم کند.
اثر انگشت خود را تبدیل به حیوان یا گل کند.
این فعالیت برای کودکانی که هنوز علاقه زیادی به مداد و کاغذ ندارند، گزینه جذابی است.
۱۲. وصل کردن نقطهها
تصاویر ساده نقطهچین تهیه کنید و از کودک بخواهید نقاط را به ترتیب به هم وصل کند.
این فعالیت به تقویت:
کنترل مداد
دنبال کردن مسیر دیداری
هماهنگی چشم و دست
توجه
کمک میکند.
اگر کودک هنگام گرفتن مداد دچار مشکل است، بهتر است پیش از افزایش تمرینهای نوشتاری، مقاله «چگونه مداد را درست در دست بگیریم؟ راهنمای والدین برای تقویت گرفتن صحیح مداد» را مطالعه کنید.
۱۳. بازی با برچسبها
برچسبهای رنگی تهیه کنید و از کودک بخواهید آنها را از صفحه جدا کرده و در محل مشخص بچسباند.
برای مثال، یک درخت بکشید و از او بخواهید برچسبهای دایرهای را بهعنوان میوه روی شاخهها بچسباند.
جدا کردن برچسب به استفاده دقیق از نوک انگشتان نیاز دارد و تمرین خوبی برای کنترل حرکات ظریف است.
۱۴. ساخت گردنبند با ماکارونی
ماکارونیهای لولهای درشت را در اختیار کودک قرار دهید و از او بخواهید آنها را از یک بند عبور دهد.
این فعالیت شبیه نخ کردن مهره است و میتواند با رنگآمیزی ماکارونیها جذابتر شود.
۱۵. باز و بسته کردن درِ ظرفها
چند ظرف پلاستیکی ایمن با اندازههای مختلف انتخاب کنید.
دربها را جدا کنید و از کودک بخواهید:
در مناسب هر ظرف را پیدا کند.
آن را روی ظرف قرار دهد.
در صورت پیچی بودن، آن را ببندد.
این بازی ساده به تقویت حرکات چرخشی مچ و هماهنگی دو دست کمک میکند.
۱۶. تا کردن کاغذ و اوریگامی ساده
تا کردن کاغذ نیازمند دقت و استفاده هماهنگ از هر دو دست است.
برای کودکان کوچک از فعالیتهای بسیار ساده مانند تا کردن کاغذ از وسط شروع کنید.
برای کودکان بزرگتر میتوانید شکلهای ساده اوریگامی را امتحان کنید.
۱۷. انتقال آب با اسفنج
دو ظرف آماده کنید؛ یکی پر از آب و دیگری خالی.
کودک باید اسفنج را داخل آب قرار دهد، آن را بردارد و با فشار دادن داخل ظرف دوم، آب را منتقل کند.
فشردن اسفنج فعالیت خوبی برای تقویت قدرت دست است و معمولاً برای کودکان نیز سرگرمکننده است.
۱۸. بازی با سکه و قلک
از یک قلک اسباببازی و قطعات بزرگ و ایمن متناسب با سن کودک استفاده کنید.
قرار دادن قطعات در شکاف باریک به دقت دیداری و کنترل انگشتان نیاز دارد.
برای کودکان خردسال از سکه واقعی یا اشیای کوچک قابل بلعیدن استفاده نکنید.
۱۹. ساختن شکل با کش
برای کودکان بزرگتر میتوانید از تختههای مخصوص کشبازی یا فعالیتهای مشابه استفاده کنید.
کودک با کشیدن کش بین نقاط مختلف، شکلهایی مانند مربع، مثلث یا خانه میسازد.
این فعالیت علاوه بر تقویت انگشتان، درک فضایی و برنامهریزی را نیز درگیر میکند.
۲۰. بازی «آشپز کوچک»
بسیاری از فعالیتهای آشپزخانه میتوانند به تمرین مهارتهای دست کمک کنند.
متناسب با سن کودک و با نظارت بزرگسال، میتوانید از او بخواهید:
خمیر را ورز دهد.
مواد نرم را هم بزند.
با قالب، شکل درست کند.
مواد را با قاشق از ظرفی به ظرف دیگر منتقل کند.
فعالیتهای روزمره زمانی که به شکل بازی انجام شوند، فرصت خوبی برای رشد مهارتهای کودک ایجاد میکنند.
آیا فقط انجام این بازیها برای یادگیری نوشتن کافی است؟
خیر. مهارت نوشتن حاصل همکاری چند توانایی مختلف است.
کودک علاوه بر کنترل انگشتان به مواردی مانند:
هماهنگی چشم و دست
قدرت و ثبات شانه و تنه
توجه و تمرکز
ادراک دیداری
برنامهریزی حرکتی
کنترل مناسب مداد
نیاز دارد.
به همین دلیل، اگر کودک با وجود بازی و تمرین همچنان در نوشتن مشکل دارد، افزایش حجم تکلیف لزوماً راهحل مناسبی نیست.
برای درک کاملتر این موضوع، مقاله «مهارتهای پیشنیاز نوشتن در کودکان؛ هر آنچه والدین باید بدانند» را مطالعه کنید.
اگر کودک از این بازیها استقبال نمیکند چه کنیم؟
کودک را مجبور نکنید همه فعالیتها را انجام دهد.
بهتر است از علایق او شروع کنید. کودکی که ماشین دوست دارد میتواند توپهای رنگی را با انبرک داخل کامیون اسباببازی قرار دهد. کودکی که حیوانات را دوست دارد میتواند با خمیر حیوان بسازد.
چند نکته کاربردی:
بازی را کوتاه شروع کنید.
بین دو یا سه فعالیت به کودک حق انتخاب بدهید.
سطح بازی را متناسب با توانایی او تنظیم کنید.
نتیجه نهایی را بیش از حد اصلاح نکنید.
کودک را با همسالان مقایسه نکنید.
موفقیتهای کوچک را تشویق کنید.
هدف، ساختن تجربهای مثبت از حرکت، بازی و یادگیری است.
اگر کودک بهطور مداوم از فعالیتهای مداد و کاغذی اجتناب میکند، مقاله «چرا کودک من از نوشتن فرار
میکند؟» میتواند به شما کمک کند دلایل احتمالی این رفتار را بهتر بررسی کنید.
چه زمانی بازی خانگی کافی نیست؟
بازیهای خانگی برای رشد مهارتها بسیار مفید هستند، اما جای ارزیابی تخصصی را در کودکی که مشکل قابل توجهی دارد نمیگیرند.
بهتر است ارزیابی کاردرمانی را در نظر بگیرید اگر کودک:
مداد را با دشواری کنترل میکند.
هنگام نوشتن خیلی زود خسته میشود.
در استفاده از قیچی نسبت به سن خود مشکل قابل توجهی دارد.
از نقاشی، نوشتن یا کاردستی مرتب اجتناب میکند.
در بستن دکمه، زیپ یا انجام فعالیتهای شخصی مشکل دارد.
در هماهنگی چشم و دست ضعیف است.
انجام تکالیف نوشتاری برای او بسیار زمانبر یا پراسترس است.
معلم یا مربی نیز درباره مهارتهای دست او نگرانی دارد.
وجود یک نشانه بهتنهایی لزوماً به معنای وجود اختلال نیست. سن کودک، شدت مشکل و تأثیر آن بر عملکرد روزمره باید در کنار هم بررسی شوند.
نقش کاردرمانی در تقویت مهارتهای حرکتی ظریف
در کاردرمانی، هدف فقط قویتر کردن انگشتان نیست.
کاردرمانگر ممکن است مجموعهای از عوامل مرتبط را بررسی کند؛ از جمله:
قدرت و استقامت دست
حرکات مستقل انگشتان
هماهنگی دو دست
هماهنگی چشم و دست
وضعیت نشستن و ثبات تنه
مهارتهای ادراکی
برنامهریزی حرکتی
توجه و تمرکز
عملکرد کودک در فعالیتهای روزمره
سپس بر اساس نیازهای واقعی کودک، فعالیتهای هدفمند انتخاب میشوند.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا دو کودک ممکن است هر دو در نوشتن مشکل داشته باشند، اما علت مشکل آنها کاملاً متفاوت باشد.
اگر درباره آمادگی کلی فرزندتان برای شروع مدرسه نگرانی دارید، مقاله «کودک من برای ورود به مدرسه آماده است؟» نیز میتواند به بررسی سایر مهارتهای موردنیاز کمک کند.
کاردرمانی کودکان در یافتآباد و جنوب غرب تهران
خانوادههایی که در یافتآباد، شهرک ولیعصر و محدوده جنوب غرب تهران زندگی میکنند، ممکن است زمانی به دنبال ارزیابی کاردرمانی باشند که کودک در مهارتهایی مانند گرفتن مداد، نوشتن، استفاده از قیچی، هماهنگی چشم و دست، توجه یا انجام مستقل فعالیتهای روزمره با مشکل روبهرو باشد.
مرکز توانبخشی نسیم در محدوده یافتآباد خدمات تخصصی کاردرمانی و گفتاردرمانی ارائه میدهد و با توجه به موقعیت مرکز، خانوادههای ساکن منطقه ۱۸ تهران، شادآباد، تولیددارو و محلههای اطراف شهرک ولیعصر نیز امکان مراجعه برای ارزیابی و دریافت خدمات تخصصی را دارند.
در صورتی که به دنبال کاردرمانی یافتآباد، کاردرمانی شهرک ولیعصر، کاردرمانی منطقه ۱۸، کاردرمانی شادآباد، کاردرمانی تولیددارو یا کاردرمانی در جنوب غرب تهران هستید، بهتر است انتخاب مرکز صرفاً بر اساس نزدیکی جغرافیایی نباشد. ارزیابی دقیق مشکل کودک و طراحی برنامه متناسب با نیازهای او اهمیت بیشتری دارد.
جمعبندی مقاله بهترین بازیها برای تقویت کودکان
تقویت مهارتهای حرکتی ظریف لازم نیست به تمرینهای خستهکننده و تکراری محدود شود. فعالیتهایی مانند خمیر بازی، نخ کردن مهره، استفاده از گیره و انبرک، لگو، قیچی، نقاشی و حتی بعضی کارهای ساده روزمره میتوانند فرصتهای خوبی برای رشد کنترل دست و انگشتان ایجاد کنند.
مهمترین نکته این است که بازیها متناسب با سن، توانایی و علاقه کودک انتخاب شوند.
اگر کودک با وجود فرصت کافی برای بازی و تمرین همچنان در گرفتن مداد، نوشتن، نقاشی، استفاده از قیچی یا فعالیتهای روزمره مشکل قابل توجهی دارد، ارزیابی کاردرمانی میتواند مشخص کند مشکل دقیقاً از کدام مهارت ناشی میشود و چه تمرینهایی برای او مناسبتر هستند.